Fransız İhtilali’nin Sonuçları: 4 Maddeyle Eğlenceli Bir Anlatım
Hadi gelin, bir yolculuğa çıkalım. Ama öyle sıradan bir yolculuk değil! Bu, “Fransız İhtilali” adlı tarihi olayın sonrasında yaşanan 4 büyük değişimi, bir genç yetişkinin gözünden, mizahi bir dille inceleyeceğiz. Tabii, Fransız İhtilali’ni anlatırken de, hayatın içine biraz mizah, espri ve o içsel sorgulamayı da katmamız lazım. Sonuçta, ben İzmir’de yaşayan, kafası fazla çalışan ama dışarıdan eğlenceli görünen bir tipim. Hem de bunu fark ettim ki, olayları biraz farklı bir açıdan görmek, aslında öğrenmenin en keyifli yolu.
1. Monarşinin Sonu: “Krallar, Kraliçeler Gidiyor, Sizi Arkada Bırakıyoruz”
Fransız İhtilali’yle gelen ilk büyük değişim, monarşinin çöküşüydü. Durun, hemen “O zaman kralı devirdiler, şıklık bitti” demeyin. Bunu, bir İzmirlinin gözünden düşünün. Mesela, bayramda aile büyüklerinin “Evladım, şununla fotoğraf çektir, kraliçe gibi poz ver” dediği anları düşünün. İşte Fransız İhtilali, tam olarak o momentin süregeldiği dönemi başlatmıştı. Krallar ve kraliçeler artık tahtta değildi. O dönemde monarşi gerçekten de sosyal hayatın her alanını, tıpkı İzmir’in kalabalık caddelerinde her türlü kafeyi “sahiplenen” gençler gibi, her şeyi kontrol ediyordu.
Fransız halkı bu düzeni böyle bir yere kadar tolere etti. Ama sonra bir gün, halkın “Bize yeter!” dediği o noktada, devrim başladı. Krallar devrildi, ama yani… Şimdi, kimse kimseye “Kraliçem, ne düşünüyorsun?” diyemezdi. Kraliyet sisteminin sonlanması, bir anlamda toplumda herkesin kendi kararlarını vermeye başlamasını, o eski sistemin getirdiği sınıf farklılıklarının da ortadan kalkmasını sağladı.
Ama mesela bir gün, abla yolda bana “Kendini çok kral gibi hissediyorsun!” dediğinde, aklıma hep bu olay gelir. O dönemin Fransız halkının o şatafatlı hayatlardan nasıl kurtulduğunu düşünürken, biz hala bazı yerlere girmeden önce içeri “şık mı olmalı” diye düşünürken, bir devrim yapmalı mıyız?
2. Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik: “Hadi Hep Birlikte, Ama Ne Oldu Bu Kardeşlik?”
İhtilalin öne çıkan sloganları tabii ki de özgürlük, eşitlik ve kardeşlikti. Bu sloganların içinde o kadar çok gizli anlam vardı ki, aslında zamanla bunun tam olarak ne demek olduğu biraz belirsizleşti. Ancak şu var ki, bu üç kavram, sadece bir düşünce değil, halkın gerçek yaşamına yansıyan ve her geçen gün daha fazla ses bulan yeni bir dil halini aldı.
Bu kavramları, İzmir’deki herhangi bir kafede arkadaşlarımla otururken gündelik hayata entegre etmeye çalışın. “Özgürlük” demek, kiminle buluşursak buluşalım, kimseye “Nerede kaldın?” diye hesap sormamak demek. “Eşitlik” demek, her türlü içkiyi sipariş ederken arkadaşlar arasında tek bir kişinin cebinden para çıkmaması (herkes birbirinin eşit parçası, değil mi?). Ve “Kardeşlik” demek… Hmm, o da en son mahalledeki topu alıp sağa sola koşan çocuklarla mı? Ama cidden, eğer bir Fransız devrimci olsaydım, bugün Kardeşlik fikrinin İzmir’de hangi düzeyde olduğunu tartışmak çok ilginç olurdu.
Bir yanda devrimde haykıran “Özgürlük!” sesleri, bir yanda ise kafede tipini beğenmediğimiz insanlara “Burası özel bir alan” bakışları… Evet, tam olarak böyle bir ikilem. Bunu tartışmak gerek.
3. Sosyal ve Ekonomik Değişim: “Evet, Yıllarca Ne Olduğunu Anlamadık, Ama Şimdi Bunu Tartışma Zamanı!”
Fransız İhtilali’nin sonuçları arasında en dikkat çekici olanlardan biri de, toplumsal ve ekonomik değişimlerin hızla yaşanmasıydı. Gerçekten, tarih kitaplarını okurken şöyle bir düşünürsünüz: “O zamanlar da ekonomik kriz mi vardı? Ya da sadece yemek bulamıyorlardı?” Ama baktığınızda, o günlerin ekonomik çöküşü ile bu günün ekonomisi arasında gerçekten de bazı benzerlikler var.
Düşünsenize, bir gün restoran menüsünden bir şarap siparişi veriyorsunuz ve garson size şöyle diyor: “Evet, şu an sipariş veremiyoruz çünkü şarap stoğumuz bitti. Bunun yerine… ekmek alabilirsiniz.” Ne oluyor, tam anlamadınız. Ekonominin bozulması, sosyal sınıfların dengesini değiştirmişti ve bu sadece birkaç yıl içinde milyarlarca insanı etkileyen ciddi bir çalkantıya yol açtı.
Açıkçası, Fransız İhtilali’nin sosyal yapıyı dönüştürmesinin ardından gelen ekonomik sıkıntıları düşünürken, bugünün küresel ekonomik krizlerinde de benzer sorgulamaları yapıyoruz. “Ekonomi neden bu kadar kötü?” diye sormak yerine, daha derin bir soruya yönelmek lazım: “Ya bu ekonomik kriz, devrimlerin habercisi mi?”
4. Laiklik: “Artık Yeter, Kiliseye Gitmek Yok!”
Son olarak, belki de en ilginç ve en eğlenceli sonuçlardan birini tartışalım. Fransız İhtilali ile birlikte kilise, devletten ayrıldı. Bu, devletin egemenliğini dinin dışında tutmak anlamına geliyordu ve o dönem için aslında çığır açıcıydı. Yani, devrimci bir bakış açısıyla düşündüğünüzde, “Artık istediğimiz gibi yaşayabiliriz, çünkü dinle işimiz yok!” demek gibiydi.
Günümüzde bu durumu şöyle anlatabiliriz: Mesela, bir arkadaşınızla buluşuyorsunuz ve diyorsunuz ki: “Yani, bu kafenin menüsünde sadece kahve var, başka bir şey almayacak mıyız?” Hah! İşte o an, tam da Fransız İhtilali’nin “Laiklik” anını yaşıyoruz. Bütün dinamikler değişiyor ve bir şeyin üzerine direkt bir hükümet müdahalesi yapılmaya başlanıyor. Tabii, laiklik deyince aklımıza yalnızca hükümetlerin işleri gelir ama, aslında laiklik; sadece dini inançları değil, sosyal düzeni de belirleyen bir kavram. Eğer Fransızlar bu kadar inatçı olmasalardı, bugün hâlâ o eski düzen devam ederdi.
Sonuç Olarak: Fransız İhtilali’nin 4 Sonucu, Günümüz İzmir’inde
Fransız İhtilali’nin sonuçlarını, İzmir’deki bir kafede arkadaşlarım ve ben tartışırken bu kadar içsel ve dışsal soruları sormamız gerektiğini fark ettim. Krallığın çöküşü, özgürlük ve eşitlik talepleri, ekonomik kriz ve laiklik… Bunlar hepsi 200 yıl önce yaşandı, ama biz bugün, bu sonuçları çok net bir şekilde ve her gün fark ediyoruz. Gerçekten, devrim sadece dönemin şartlarına mı özgüydü? Yoksa günümüz toplumunda da yansıması var mı? İlerleyen yıllarda kim bilir, bir başka devrimde bambaşka soruları tartışıyor olacağız.
Ama unutmayın: Eğer bir gün özgürlük, eşitlik ve kardeşlik peşinden koşarken, bir İzmir kafesinde “Kafede oturmak, o kadar da devrimci bir şey mi?” diye sorarsak, belki de Fransız İhtilali’nin tam da bu noktada devrim yapmaya devam ettiğini anlamış oluruz.